گزارش روايت‌ها ، سخن را از " عقل " آغاز كرده‌اند . در اين مجموعه نيز در بخش يكم آن ، پيش از بيان سخنان حكمت‌آميز پيامبر اعظم ، ضمن پژوهشى ، معناى " عقل " از نظر لغوى و از نگاه روايات اسلامى ، مورد بررسى قرار گرفته و توضيح داده شده كه واژه " عقل " در متون اسلامى ، گاه درباره ادراكات انسان به كار رفته و گاه درباره محصول ادراكات او . همچنين مقصود از " عقل نظرى " و " عقل عملى " و تفاوت ميان " عاقل " و " عالم " ، و خطر علمِ بدون عقل ، بيان گرديده است . سپس به منظور فهم درست آيات و احاديثى كه در نكوهش جهل و جاهل و ضرورت جهل‌زدايى از جامعه وارد شده ، چهار معنا براى " جهل " ارائه مىگردد و خطرناك‌ترين جهل براى انسان ، تبيين مىشود و در پايان ، اين پژوهش ، به اين پرسش پاسخ مىدهد كه : چرا بر خلاف متعارف كه " جهل " در برابر " علم " مطرح مىگردد ، در نصوص اسلامى و به تبعِ آن در منابع حديثى ، " جهل " در برابر " عقل " قرار گرفته است ؟ پس از اين تحقيق مقدّماتى ، ضمن دوازده فصل ، سخنان و الا و حكيمانه پيامبر خدا درباره عقل و جهل ، گزارش شده است . حقيقت عقل ، آفرينش عقل و جهل ، تشويق بر خِردورزى و ژرف‌انديشى ، هشدار نسبت به فرجام ناهنجارىها و نابه‌سامانىهاى گونه گون در به كار نگرفتن خِرد ، و بىتوجّهى به مقتضاى خردورزى و انديشه‌ورى ، در اين باب و در ضمن احاديث فصل‌هاى يكم و دوم آمده است و نيز " حُجّيت عقل " در نگاه دين و نقش‌آفرينى آن در دستيابى انسان به جايگاهى ارجمند در اين دنيا و پاداش الهى در جهان واپسين كه اين ، موضوع فصل سوم است . پايگاهى به اين والايى و جايگاهى به اين ارجمندى ، سزامند آن است كه انسان ، بدان توجّه كند و در فهم استوارى ، گستردگى و ژرفايى آن بكوشد . آن گاه در